Pogórze Rożnowskie leży bezpośrednio na północ od zachodniej części Beskidu Niskiego. Granice stanowią dolina Dunajca (od zachodu) i dolina Białej (od wschodu). Granicę północną i południową trudniej wyznaczyć jednoznacznie, dlatego umownie przyjmuje się, że granica jest tożsama z przebiegiem linii kolejowych Kraków-Tarnów (od północy) i Grybów-Nowy Sącz (od południa).
Wyróżnia się tu następujące mniejsze jednostki:
- rozróg Wału (na północy),
- pasmo Mogiły i Styru na osi Czchów-Gromnik,
- grupa Jamnej,
- masyw Rosochatki na południu.
Pogórze Rożnowskie rozciąga się pomiędzy dolinami Dunajca i jego dopływu Białej. Granicę północną i południową trudniej wyznaczyć jednoznacznie, dlatego umownie przyjmuje się, że granica jest tożsama z przebiegiem linii kolejowych Kraków-Tarnów (od północy) i Grybów-Nowy Sącz (od południa).
Pogórze Rożnowskie według Krystyny German (UJ - Zakład Geografii Fizycznej) dzieli się na 8 mikroregionów: Pogórze Czchowskie i Kotlinę Iwkowską na zachód od doliny Dunajca, Dolinę Dolnej Łososiny, Pogórze Znamierowickie, Kaskadę Dunajca, Dolinę Dunajca, Pogórze Korzennej (na północ od Grybowa), Płaskowyż Rożnowski, Obniżenie Siemiechowskie i Rozróg Wału.
Szerokość przy północnej granicy ma zaledwie 6 km długości, natomiast między Czchowem nad Dunajcem a Gromnikiem nad Białą Pogórze osiąga rozciągłość 20 km.
Z Pogórzem sąsiadują: Pogórze Ciężkowickie od wschodu, Beskid Niskim i Kotlina Sądecka od południowego wschodu, Beskid Wyspowy i Pogórze Wiśnickie od zachodu oraz Płaskowyż Tarnowski od północy.
Urzeźbienie Pogórza Rożnowskiego jest urozmaicone. W jego północnej części znajdują się masywy: Wał (523m n.p.m.) i Lubinka (412m n.p.m.), w środkowej części długie pasmo Mogiła (478m) - Styr (460m) - Sucha Góra (396m) oraz masywy Jamna (530m), Rosulec (516m), Bukowiec (503m) i Żebraczka (502m), natomiast w południowej części znajduje się Kobylnica (579m) oraz najwyższy szczyt Pogórza Rożnowskiego Dąbrowska Góra (583m).
Ze względu na walory przyrodnicze i krajobrazowe znaczna część Pogórza Rożnowskiego została objęta ochroną w formie Ciężkowicko - Rożnowskiego Parku Krajobrazowego.
Pasmo: Wał (523m) - Lubinka (412m)
W północnej części Pogórza Rożnowskiego znajdują się masywy: Wał (523m n.p.m.) i Lubinka (412m n.p.m.).
Wał (523m n.p.m.) uformowany jest w formie rozległej gwiazdy, od szczytu odchodzą liczne ramiona i grzbiety. W kierunku południowym stoki opadają ku drodze Zakliczyn - Gromnik na wysokości Siemiechowa, a na zachód w kierunku Wróblowic i Janowic. Od północy Wał sąsiaduje z Lubicką (412m n.p.m.) Z Wału rozciągają się rozległe widoki na pogórza Rożnowskie i Ciężkowickie. Jest tu wiele ciekawostek geologicznych jak:
- skała „Diabli Kamień”,
- kamieniołom z którego eksploatowano łupki mioceńskie,
- skamieniałe pnie drzew (liczące sobie ok. 66 mln lat).
Na terenie masywu znajduje się wiele cmentarzy wojskowych, są to ślady pozostałe po krwawych walkach, które rozegrały się tu podczas I wojny światowej. Na szczególną uwagę zasługuje cmentarz wojskowy nr 158 nazywany „Głowa cukru”. Miejsce to jest również doskonałym punktem widokowym. W trakcie II wojny światowej na szczycie Wielkie Góry (485m n.p.m.) rozegrała się ostatnia zwycięska bitwa Batalionu AK „Barbara”.
Od północy, z Wałem sąsiaduje Lubinka (412m n.p.m.). Tu również znajdują się cmentarze z I wojny światowej. Na jednym z ramion masywu - Lubcza (419m n.p.m.), w czasie II wojny światowej (w latach 1914 -1915) miały miejsce walki pozycyjne frontu austriacko - rosyjskiego.
W rejonie masywów prowadzą szlaki turystyczne:
Siemiechów - Wał (523m n.p.m.) - Rychwałd - Pleśna,
Gromnik - Wał (523m n.p.m.) - Lubinka (412m n.p.m.) - Szczepanowie,
Łowczów - Wał Rychwałdzki.
W okolicy utworzono kilka szlaków rowerowych.
Na szczyt Lubinki (412m n.p.m.) prowadzi droga asfaltowa: Janowice - Szczeponowice, Janowice - Rzuchowa. Wał (523m n.p.m.) również jest dostępny dla zmotoryzowanych, można dojechać z Siedlisk, Tuchowa, Łowczówka, Pleśnej.
Mogiła (478m) - Styr (460m) - Sucha Góra (396m)
To wąskie i długie pasmo rozciąga się przez całą szerokość Pogórza, od Czchowa nad Dunajcem na zachodzie po Gromnik nad Białą na wschodzie. U stóp północnej strony masywu znajdują się miejscowości: Filipowie, Stróże, Brzozowa, od południa Jastrzębia, Olszowa, Ruda Kameralna. Pomiędzy Mogiłą (478m n.p.m.) a Styrem (460m n.p.m.) przebiega droga Zakliczyn - Nowy Sącz. Całe pasmo znajduje się na terenie Ciężkowicko - Rożnowskiego Parku Krajobrazowego.
Mogiła (478m n.p.m.) to najwyższy szczyt pasma. Nieopodal wierzchołka znajduje się drewniany szałas który w 1944 roku służył jako szpital partyzancki AK oraz krzyż. Zgodnie z legendą, znajduje się tu grób dziewczyny, na który tak długo rzucano gródki ziemi, aż powstał masyw górski.
Styr (460m n.p.m.) to wzniesienie, którego zbocza i kulminację góry objęto ochroną tworząc rezerwat leśno-krajobrazowy "Styr" częściowy. Jego powierzchnia wynosi 120ha. Obejmuje ochroną lasy porastające górę Styr i zbocza przełomowej doliny Paleśnianki z wieloma rzadkimi i chronionymi gatunkami roślin, fragment obszaru zalegania wód mineralnych z kilkoma źródłami oraz nieczynny kamieniołom "Bodzanty" z okresu I wojny światowej, jako interesujący obiekt geologiczno historyczny.
Zbiorowiska leśne rezerwatu są zróżnicowane, występuje tu:
- zespół żyznej buczyny karpackiej w formie podgórskiej kwaśna buczyna górska,
- żyzne jedliny,
- pogórski bór mieszany,
- grąd oraz zbiorowisk.
Chronione i rzadkie gatunki roślin reprezentowane są tu m.in. przez wawrzynka wilczełyko, naparstnicę zwyczajny, bluszcza pospolitego, podkolana białego, goryczkę trójeściową, bluszczyka kosmatego, perłówkę jednokwiatową.
Sucha Góra (396m n.p.m.) bywa również określana nazwą Budzyń. W okolicy znajdują się źródła wód siarczkowych, m.in. „Źródło Paweł” i „Źródło Geologów”. Zawartość siarkowodoru wynosi 17,8 mg/dm3. Woda ma charakterystyczny zapach, pokrywa ją biały osad. Wody siarczkowe mają działanie lecznicze, szczególnie w schorzeniach przewodu pokarmowego i zapaleniach stawów.
W okresie międzywojennym źródła były wykorzystywane systemem gospodarczym. Znajdował się tu prywatny zakład zdrojowy. W rejonie Suchej Góry trwały walki partyzantów AK z Niemcami. Podczas walk toczących się we wrześniu 1944 roku na Suchej Górze zabitych zostało 13 niemieckich żołnierzy. Niemcy w odwecie spalili 13 domów w rejonie Suchej Góry i Jastrzębi oraz zabili 3 mieszkańców. Ku pamięci ustawiono krzyż poświęcony pamięci wszystkich partyzantów poległych w walce z Niemcami w 1944 roku. Do krzyża prowadzi ścieżka kulturowo - geologiczna "Pod Kurhan".
W miejscowości Polichty znajduje się Ośrodek Edukacyjny Zespołu Parków Krajobrazowych Pogórza w Tarnowie.
Szlaki turystyczne:
Czchów - Mogiła (478m) - Styr (460m) - Sucha Góra (396m) - Plichty - Gromnik
. . . szlak prowadzi przez całe omawiane pasmo
Zakliczyn - Sucha Góra (396m)
Olszowa - Styr (460m)
Jastrzębia - Sucha Góra (396m) - Brzozowa - Siemiechów
W pobliżu Ośrodka Edukacyjnego wyznaczone zostały trzy ścieżki dydaktyczne:
- przyrodnicza "Polichty Sucha Góra",
- kulturowo - geologiczna "Pod Kurhan",
- przyrodniczo - krajobrazowa "Na Budzyń".
W rejon Suchej Góry (396m n.p.m.) prowadzi wiele ścieżek rowerowych m.in. z Paleśnicy, Jastrzębi, Ciężkowic, Gromnika czy Lusławic.
Pasmo: Jamna (530m) - Bukowiec (503m)
Jamna (530m n.p.m.), Rosulec (516m n.p.m.), Bukowiec (503m n.p.m.) i Żebraczka (502m n.p.m.) wznoszą się w środkowej części Pogórza Rożnowskiego. Szczyty Jamna i Rosulec lezą na terenie Ciężkowicko - Rożnowskiego Parku Krajobrazowego
Jamna (530m n.p.m.) rozgałęziony masyw, posiadający wiele ramion. Na szczycie znajduje się Bacówka, którą opiekuje się poznański Uniwersytet im. A. Mickiewicza oraz Duszpasterski Ośrodek Akademicki - Dom Św. Jacka.
Bacówka to obiekt turystyczny wybudowany na początku lat 80-tych przez Karpacki Związek PTTK. Poza murowanym podpiwniczeniem cały budynek wykonany jest z drewnianych płazów, kryty gontem z obszernym tarasem od strony południowej. Wystrój wnętrza podkreśla charakter turystyczny i swojski klimat jaki panuje w schroniskach górskich. Obecnie bacówką opiekuje się Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Obiekt stanowi bazę noclegową z zapleczem 30 miejsc noclegowych w pokojach 1, 2, 3, 4, 5, 7 i 8 osobowych (każdego pokoju po 1 szt.) umieszczonych na drugiej i trzeciej kondygnacji budynku, a w sezonie letnim działa również pole namiotowe. Na parterze znajduje się wielofunkcyjna sala kominkowa, pełniąca jednocześnie rolę jadalni i sali spotkań. Przy bacówce został zbudowany plac zabaw. Otoczenie bacówki zdobią narzędzia pracy miejscowych rolników i elementy regionalnego folkloru i rzeźby. Obok znajduje się parking samochodowy, istnieje też możliwość bezpiecznego przechowania roweru, czy nart. W bacówce funkcjonuje bufet turystyczny ze stale urozmaicaną ofertą gastronomiczną. Można tu spożyć regionalną strawę, zaspokoić pragnienie, jak również skorzystać z całodziennego wyżywienia.
Duszpasterski Ośrodek Akademicki czyli Respublica Dominicana Jamna Regio Exterritorialis, znajduje się po północnej stronie wzgórza kościelnego. Dom św. Jacka - centralny punkt Respublica Dominicana znajduje się w rozbudowanej dawnej wiejskiej szkole. Jest to miejsce na życie wspólnoty: modlitwy, spotkania, posiłki. Obok stoi Dom błogosławionego Czesława (brata św. Jacka). Powyżej w lesie, znajdują się, kaplica Matki Bożej Fatimskiej i pustelnia św. Marii Magdaleny.
W Domu Św. Jacka znajduje się pokój poświęcony duszpasterzom akademickim w którego sejfie spoczywają różne upominki od Jana Pawła II, m.in. piuska, ornat i świecznik z kości słoniowej. Na wieży znajduje się - przeznaczony dla gości specjalnych - tzw. pokój prezydencki z belwederskimi fotelami - darem Lecha Wałęsy.
W Jamnej został wybudowane kościół. Jego wnętrze to połączenie kamienia z drewnem. Po lewej stronie ołtarza znajduje się obraz Matki Bożej Jamneńskiej - Matki Dobrej Nadziei.
W okresie II wojny światowej historia Jamnej przedstawia się dramatycznie. W rejonie tym działał od lipca do listopada 1944 roku pierwszy batalion partyzancki 16 pp. Armii Krajowej pod dowództwem kpt. Eugeniusza Borowskiego - "Leliwy" - batalion "Barbara". Kapitan "Leliwa", współdziałając z partyzantką radziecką, organizował wypady i zasadzki leśne na oddziały Werhmachtu i policji, celem zdobycia uzbrojenia.
12 września 1944 roku dwa bataliony 14 dywizji SS-Galicja otoczyły batalion "Barbara" na Suchej Górze, ale wyszedł on zwycięsko z tej zasadzki, nie ponosząc strat, przebijając się szturmem przez niemiecki pierścień okrążający. Po tej walce batalion "Barbara" zatrzymał się w Jamnej. Dowództwo zakwaterowało się w małym budynku wiejskiej szkoły, położonej na wzgórzu, skąd dobrze widać było okolice.
Wieś Jamna w tym czasie zmieniła się w obozowisko pełne partyzantów (około 600 osób) i koni. 25 września 1944 roku, tuż przed świtem, oddziały 14 dywizji SS-Galicja otoczyły obozowisko partyzanckie w Jamnej. W czasie walk hitlerowcy za pomoc partyzantom spacyfikowali Jamną. Wieś płonęła przez całą noc z 25 na 26 września. Zginęło w tym czasie 57 osób. Dramat ten upamiętnia obelisk na Jamneńskim wzgórzu, kaplica męczeństwa i tablica pamiątkowa w bacówce.
W pobliżu Jamnej, w miejscowości Siekierczyna, znajduje się pomnik przyrody - skała „Wieprzek”. Jest ona zbudowana z piaskowca ciężkowickiego. Długość to 52m, a wysokość wynosi 5-9m poprzeczne szczeliny dzielą ją na trzy części. Legenda głosi, że kupcy gnali świnie z Grybowa w stronę Zakliczyna. Zmęczeni wędrówką odpoczęli w lesie. Wypoczynek zakłócił spór dwóch kupców, którzy rościli sobie prawo do jednego wieprzka. Jeden z nich krzyknął: „Jeżeli ten wieprzek nie jest mój to aby skamieniał” - i tak się stało...
Bukowiec (503m n.p.m.) - szczyt i miejscowość o tej samej nazwie. Znajduje się tu rezerwat przyrody „Diable skały”. Został utworzony w 1953 roku, jego powierzchnia wynosi 16,07ha. Rezerwat chroni zgrupowania form skałkowych zbudowanych z piaskowców i zlepieńców ciężkowickich. Na uwagę zasługuję skały:
- Baszta (zwana Diabłem), wysokość 13m, obwód 7m.
- Ambona, wysokość 13m, długość 20m,
- Grzyb, wysokość 10m.
Na terenie rezerwatu znajdują się jaskinie szczelinowe. Największa - „Diabla Dziura”, ma 365m długości i 42,5m głębokości.
W miejscowości Bukowiec znajduje się drewniany kościół - to przeniesiona i przebudowana cerkiew z Kamiannej. Obiekt powstał w 1805 r. Nosi wezwanie św. Paraskewy.
Wybitna kulminacja położona na płn. od wsi Dąbrowa, przy rozwidleniu dróg Nowy Sącz-Brzesko, Nowy Sącz-Tarnów. Nie jest w pełni zalesiona, dzięki czemu stanowi bardzo dobry punkt widokowy. Jest ona najwyższym wzniesieniem Pogórza Rożnowskiego, ale niektórzy geografowie miano to przyznają Rosochatce.
Pasmo: Jodłowa Góra (715m) - Rosochata (753m)
Pasmo Rosochatki jest pośrednią formą pomiędzy krajobrazem podgórskim a górskim, dlatego niektórzy geografowie zaliczają je do Beskidu Niskiego.
Jodłowa Góra to zalesiony masyw, na Zachód do Rosochatki, o wysokości 715m n.p.m. Południowe stoki wzniesienia opadają ku drodze Grybów - Nowy Sącz na wysokości Paszyna, natomiast stoki północne opadają w kierunku wsi Mogilno. Na północno - wschodnich zboczach, został utworzony rezerwat leśny „Cisy w Mogilnie”. Znajduje się tu kilkaset cisów, o wysokości dochodzącej do 9 metrów. Rezerwat powstał w 1963 roku, jego powierzchnia wynosi 35,67 ha. Ze szczytu roztacza się widok na Beskid Sądecki i Wyspowy.
Rosochatka (753m n.p.m.) to najwyższy szczyt Pogórza Rożnowskiego. Południowe stoki wzniesienia opadają ku drodze Grybów - Nowy Sącz na wysokości Cieniawy, natomiast wschodnie stoki opadają ku drodze Cieniawa - Krużlowa. Na szczycie znajduje się krzyż i ołtarz.
Opracowanie: Paulina Golińska
Źródła: Jerzy Kondracki (geograf fizyczny, profesor Uniwersytetu Warszawskiego),
Andrzej Matuszczyk „Pogórze Karpackie”, wyd. Kraków 1995,
fundacja Wikipedia: www.wikimediafoundation.org serwis internetowy: www.zakliczyn.com serwis internetowy: www.jamna.amu.edu.pl
Zdjęcia: Wiktor Chrzanowski, Adam Gancarek, Paulina Golińska
Wybrane fotografie Pogórza Rożnowskiego:
Wchodnie wybrzeże Jeziora Rożnowskiego, w okolicy Tęgoborzy.
"Małpia Wyspa" to wzgórze (dawniej grodzisko), które po zalaniu doliny Dunajca w 1942 roku i powstaniu w ten sposób Jeziora Rożnowskiego stało się wyspą, jest dziś obszarem szczególnej ochrony krajobrazu i rezerwatem ptaków. W rejonie jeziora co roku gnieździ się 165 gatunków ptaków, w tym tak rzadkie jak bocian czarny pojawiający się na pograniczu Gródka i Bartkowej.
Panoramki z regionu Pogórza Rożnowskiego:
Panorama pogranicza Pogórza Rożnowskiego i Ciężkowickiego. Dolina rzeki Białej w miejscowości Siedliska, w głębi Wał Rychwałdzki (523m n.p.m.) z przekażnikiem i na prawo Kopaliny (394m n.p.m.)
Panorama pogranicza Pogórza Rożnowskiego i Ciężkowickiego. Dolina rzeki Białej w okolicach miejscowości Tuchów.
Siemiechów - Wał (523m n.p.m.) - Rychwałd - Pleśna,
Gromnik - Wał (523m n.p.m.) - Lubinka (412m n.p.m.) - Szczepanowie,
Łowczów - Wał Rychwałdzki.
Zakliczyn - Sucha Góra (396m)
Jastrzębie - Jamna (530m)
Wchodnie wybrzeże Jeziora Rożnowskiego, w okolicy Tęgoborzy.
"Małpia Wyspa" to wzgórze (dawniej grodzisko), które po zalaniu doliny Dunajca w 1942 roku i powstaniu w ten sposób Jeziora Rożnowskiego stało się wyspą, jest dziś obszarem szczególnej ochrony krajobrazu i rezerwatem ptaków. W rejonie jeziora co roku gnieździ się 165 gatunków ptaków, w tym tak rzadkie jak bocian czarny pojawiający się na pograniczu Gródka i Bartkowej.
